Thinking in Systems

Donella Meadows, Diana Wright (ed.) | 2008

In de jaren na haar rol als hoofdauteur van de internationale bestseller ‘Grenzen aan de groei’ – het eerste boek dat de gevolgen liet zien van ongecontroleerde groei op een eindige planeet – bleef Donella Meadows een pionier op het gebied van milieu- en sociale analyse tot haar vroegtijdige dood in 2001.


“Wat is een systeem? Een systeem is een verzameling dingen – mensen, cellen, moleculen of wat dan ook – die op zo’n manier met elkaar verbonden zijn dat ze in de loop van de tijd hun eigen gedragspatroon produceren. Het systeem kan worden beïnvloed, beperkt, getriggerd of aangedreven door krachten van buitenaf. Maar de reactie van het systeem op deze krachten is kenmerkend voor zichzelf, en die reactie is zelden eenvoudig in de echte wereld.” – Donella Meadows (2008)


Thinking in Systems is een beknopt en cruciaal boek dat inzicht biedt in probleemoplossing van persoonlijke tot mondiale schaal. Bewerkt door Diana Wright van het Sustainability Institutes, brengt deze essentiële inleiding systeemdenken uit het domein van computers en vergelijkingen naar de tastbare wereld, en laat lezers zien hoe ze de systeemdenkvaardigheden kunnen ontwikkelen die thought leaders over de hele wereld als cruciaal beschouwen voor het leven in de 21e eeuw.

Lees verder →

Het diafragma van publieke besturing

Jack Kruf | december 2024

Stichting Civitas Naturalis heeft in 2023 en 2024 in Nederland een kwantitatief en kwalitatief onderzoek (n=424) uitgevoerd onder gemeentelijke senior-medewerkers (op het gebied van compliance, control, governance, beleid, projectmanagement en strategie). Het doel van de studie was om beter te begrijpen wat er in de praktijk gebeurt op lokaal niveau met betrekking tot het besturen van en het navigeren in het publieke domein van de samenleving. Er lijkt sprake van een samenhangende zeshoek in publieke besturing: ‘kwestie, bestuurder, levering, effect, doelgroep en proces’.

Wij hebben gebruik gemaakt van een in 2017 ontwikkelde vragenlijst door PRIMO Europe, die in 2019 statistisch is onderzocht met onder meer factoranalyse. De lijst met vragen leidde tot een set van vijf factoren, leidend tot het raamwerk FORTE: 1. Financieel en Compliant Design (F), 2. Objectoriëntatie en Validatie (O), 3. Verantwoordelijkheid en rentmeesterschap (R), 4. Tools en Processen voor Creatie (T) en 5. Omgevingsbewustzijn en interactie (E).

Lees verder →

Een theoretisch kader voor integraal risicomanagement

Toegespitst op de overheid

Hendrik van Moorsel en Cees A. Visser | februari 2003

Met het toenemende belang van – en daardoor belangstelling voor – meer geïntegreerd risicomanagement bij overheidsorganisaties, neemt ook de behoefte toe aan een conceptueel raamwerk daarvoor. 

Duurzaam succesvolle organisaties zijn per definitie goed in het beheersen van hun belangrijkste risico’s. Immers, een organisatie die die risico’s niet goed beheerst, is gedoemd op termijn te verdwijnen. Echter, zelfs de meest succesvolle organisaties neigen er traditioneel gezien naar hun risico’s ad hoc en gefragmenteerd te beheersen. Verzekerbare, technologische, financiële, operationele, automatiserings-, milieu-, veiligheids-, kwaliteits-, integriteit- en frauderisico’s et cetera, worden veelal onafhankelijk van elkaar beheerst vanuit separate, gespecialiseerde organisatieonderdelen.

Lees verder →

Actieve houding gewenst van publieke instellingen bij vermogensvorming

Eduard Gerritsen* | november 2000

Door een aantal ‘affaires’ bestaat er veel belangstelling voor de financiële reserves van overheidslichamen. Na de belegging van reserves gaat de aandacht steeds meer uit naar de omvang van die reserves. Publieke organisaties vragen zich af hoeveel vermogen ze nodig hebben om de continuïteit en efficiency van hun activiteiten te kunnen waarborgen.

Het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit is geen sinecure. Bron: B&G Magazine.

Vanuit de rijksoverheid klinken signalen over normering van reserves, en een aantal publieke organisaties vreest afroming van overreserves. Dat roept vragen op over de functie van het eigen vermogen van overheidslichamen, over de feitelijke hoogte daarvan en over de benodigde omvang. Een tour d’horizon.

Lees verder →

Vechten in de vorige oorlog

Bert Bakker † |  2008

Ook in de publieke sector is risk management in opkomst. Maar de dilemma’s zijn enorm. Misschien zijn de issues wel te complex en te politiek, en zijn overheden te verblind door pretentie om ooit effectief te zijn.

Bert Bakker† (bron: Accountant)

Risk management in de publieke sector

Wat mag worden verwacht van een verantwoordelijke overheid die wil voorkomen dat nieuwe, onbekende virussen die zich verspreiden via het drinkwater of de lucht in treinen en kantoren, en zo honderden misschien duizenden dodelijke slachtoffers maken? Welke risico’s kleven er aan groot alarm slaan?

Hoe vergaand kunnen de gevolgen voor Nederlanders zijn als de Amerikaanse hypothekencrisis leidt tot een wereldwijd verdampen van vertrouwen in het financiële systeem? Komen behalve beleggingen dan ook spaargelden in gevaar? Blijft giraal betalingsverkeer nog mogelijk? Kan de De Nederlandsche Bank er iets aan doen? Hoe moet de overheid zich op de effecten voorbereiden?

Wat moet de Nederlandse regering doen als de stijging van de zeespiegel veel sneller lijkt te gaan dan nu voorzien? Helpen draconische maatregelen om CO2-uitstoot te beperken snel genoeg om dat proces te vertragen? Of zijn dijkverhogingen en eventueel zelfs evacuaties de enige oplossingen? Hoeveel mag kustbescherming kosten bij een zo onzekere prognose? En wat zijn de gevolgen voor het vertrouwen van burgers in de overheid, als zou blijken dat die hele zeespiegeldreiging toch een fantoom, een hype, was?

Lees verder →

OCMW Visies: Rond de tafel met PRIMO

Luc Kupers en Staf Mariën (OCMW Visies) | 2012

Aan tafel zitten de heren Luc Verhulst, Gemeentesecretaris Temse en Tom Wustenberghs, voorzitter PRIMO Vlaanderen. Aan de andere kant Luc Kupers en Staf Mariën.

OCMW Visies

De relatie tussen VVOS (Vlaamse Vereniging van OCMW (Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn) Secretarissen) en PRIMO: hoe elkaar gevonden? Hoe verhoudt risicomanagement zich tot interne controle, audit en kwaliteitsbeheer?

PRIMO

De VVOS is enkele jaren geleden voor de eerste keer in contact gekomen met ‘PRIMO’. Als beroepsfederatie probeert de VVOS steeds om zijn focus te verruimen, om innovatief te zijn, om adequaat in te spelen op nieuwe ontwikkelingen.

Toen er gezocht werd naar instrumenten om het domein ‘organisatiebeheersing’ voor het voetlicht te houden, zijn we bij PRIMO terecht gekomen. Tom Wustenberghs is toen samen met een collega het verhaal van PRIMO komen brengen voor de Raad van Bestuur van de VVOS. Deze uiteenzetting heeft destijds een behoorlijk positieve indruk nagelaten. Zodanig zelfs dat er van meet af aan werd gezocht naar mogelijkheden om het ‘wagonnetje’ van de VVOS vast te haken aan de PRIMO-‘trein’.

Lees verder →

Risicomanagement nu nóg belangrijker

De essentie van de expliciete koppeling met kwaliteit

Lizanne Vroom, januari 2017

Eind 2015 is er in een aantal belangrijke ISO-normeringen (zoals ISO 9001 kwaliteitsmanagement en ISO 14001 milieumanagement) een nieuwe structuur geïntroduceerd. Die moet ervoor zorgen dat verschillende normeringen en kwaliteitseisen beter op elkaar aansluiten. Risicomanagement is expliciet in de basis van deze structuur opgenomen. ISO spreekt van ‘risk-based thinking’.

Lizanne Vroom

Prachtige kansen voor risicomanagement dus, omdat veel klanten wel naar de kwaliteit van het product of dienst van de ondernemer vragen, maar niet naar wat hij precies aan risicomanagement doet om die kwaliteit te waarborgen en te garanderen. Nu de aangepaste ISO-normen duidelijk maken dat risicomanagement aan die kwaliteit bijdraagt, is de acceptatiegraad van het vakgebied duidelijk toegenomen.

Lees verder →