PRIMO Res Publica | augustus 2026

Het nieuwe concept ISO 31000 (2026) komt verder en verder weg van hoe PRIMO het vraagstuk van publieke waarden (en hun risico’s) benadert. Het raamwerk blijft te veel organisatiegericht, heeft het publieke domein niet in de focus en ontbeert de handvatten voor systemisch denken met betrekking tot publieke waarden. Het raamwerk is in 2009 op de markt gekomen en in 2018 geactualiseerd als een poging om ‘risico’ een centraal podium van richtlijnen te geven te midden van de vele andere ISO-raamwerken. In de publieke sector is het door zijn gebrek aan koppeling met primaire processen nooit echt geland in de wereld van politiek en bestuur. Het is door zijn algemeenheid ook een raamwerk dat niet certificeerbaar is, in tegenstelling tot de andere meer toegewijde en specifieke raamwerken en mede daardoor niet echt bruikbaar.

Met de nieuwe 2026 update in het vooruitzicht en het raamwerk zich verder lijkt te isoleren in de eigen wereld van risicomanagement, is het tijd voor een reflectie. De conclusie:

PRIMO Res Publica ontraadt het ISO 31000-raamwerk voor publieke organisaties.

De complexiteit van het publieke domein is voor ISO 31000 te groot

Publieke organisaties, zoals gemeenten, provincies, regio’s, deelstaten, landen en zelfs Europe, met hun hoge politieke dynamiek, hun externe focus op stad en samenleving, de intensieve afstemming tussen vele lagen van overheden en tal van samenwerkingen met bedrijven, NGO’s, maatschappelijke organisaties en burgergroepen vragen om veel meer dan een raamwerk dat is geschreven primair voor de interne focus en dan nog alleen voor een deel van het ambtelijke domein van de organisaties en niet of veel minder op de colleges van bestuur, de samengestelde raden van gekozen volksvertegenwoordigers en nog veel minder op de politieke arena eromheen.

Onze ervaring in Europa laat zien dat slechts een handjevol publieke organisaties dit ISO-raamwerk als zinvol ziet, laat staan gebruikt. Het raamwerk is niet in staat gebleken een verbindende schakel te vormen tussen de vele specifieke methoden en technieken binnen het openbaar bestuur om maatwerk voor bepaald beleid of projecten te kunnen leveren. De interfaces met de wereld van het publieke domein ontbreken.

De onbegrijpelijke ISO 31000 risicodefinitie

De ISO-definitie op zichzelf, dat ‘risico een effect is van onzekerheid op doelen’, blijft ondoorgrondelijk en taaltechnisch niet te begrijpen, zeker niet in het licht van de publieke zaak. De definitie is een pleonasme in zichzelf: het is niet de onzekerheid die een effect veroorzaakt, een risico is op zichzelf onzeker.

Het begrippenstelsel bevat in haar algemeenheid veel elementen en begrippen uit de werelden van financiën, beurzen/markten en verzekeringen en zijn voor de wereld van poltiek, bestuur, management in het publieke domein veel minder gangbaar en bruikbaar.

En bovendien wat de doen als er geen doelen zijn? Stopt dan het raamwerk?

Positieve en negatieve risico’s?

Het ISO-raamwerk voegt toe het feit dat een risico positief en negatief zou kunnen zijn. Als een doel wordt gerealiseerd kan het niet meer positief zijn dan haar intentie, toch? Het doel wordt getroffen of wordt gemist. Het is raak of niet. Het mogelijk missen kan alleen maar negatief zijn.

Positiever dan raak kan niet, maar mis is wel mis en kan worden beschouwd als een risico (een schade aan een beoogde waarde). Burger niet bereikt, effect is teleurstellend, beleidsplan werkt niet, outcome is dramatisch, proces was belabberd, vertrouwen wordt opgezegd, een dramatische vervuiling treedt op, bestuurder kan opstappen.

De introductie in het ISO-raamwerk van risico’s als positieve of negatieve effecten maakt het water troebel en het voorgestelde management diffuus. Publieke waarden zijn hierbij niet gebaat. Zij vragen om vaardige boogschieters die raak schieten en niet om verzamelaars van gemiste pijlen. Een gemiste pijl is niet positief. De darters onder ons weten hierover mee te praten.

Het is leunen op onzekerheid of je zekerheden kennen

PRIMO staat op het standpunt dat wij leven in een wereld vol met zekerheden. Wij weten nagenoeg alles, zijn op de hoogte van relevante trends en ontwikkelingen, kennen de patronen, de cycli van beleid, budget en verantwoording, weten wat de scenario’s zijn die voor ons liggen et cetera. De zogenaamde wereld van VUCA wordt veel gepredikt, ook in dit raamwerk. Deze wereld is echter in de overtuiging van PRIMO in de dagdagelijkse wereld slechts zeer beperkt aanwezig. Zeker gezien de staat van de kennis en wetenschap – die nu impulsen krijgen met artificial intelligence – blijft dit een vreemd, wat verouderd concept, stammend uit militaire kringen in de tachtiger jaren van de vorige eeuw. Als je te laag vliegt valt er nog iets voor te zeggen, maar met de juiste vlieghoogte is het concept non-existent. Dit ISO-raamwerk hangt zich als het ware op in deze wat demagogisch aanvoelende VUCA-wereld. Het is niet onze wereld.

Het probleem bij het ontstaan van de risico’s van morgen is dat vele van de zekerheden, bekende patronen en bestaande inzichten worden gemaskeerd, ontkend of genegeerd. Onzekerheden zijn er maar weinig. Wij weten toch waar wij naar toegaan? Wij kennen toch alle de uitgewerkte scenario’s die voor ons liggen en die door vele gerenommeerd instituten minitieus zijn uitgewerkt en wetenschappelijk verantwoord zijn beschreven? Wij lezen toch de talloze surveys en rapporten van denktanks?

Ex-post worden zekerheden vaak alsnog zichbaar gemaakt via onderzoeken door externe consultants, rekenkamers of enquête-commisies. Meer dan eens blijkt daaruit dat er veel zekerheden waren ten tijde van de besluitvorming. Voor goede besturing blijkt uit talloze rapporten het niet de onzekerheid te zijn die leidt tot risico’s, maar het gebrek aan addressering van zekerheden. Dit ISO-raamwerk blijft maar slaan op de trom van onzekerheid als driving factor voor risico’s. Dit is in onze overtuiging niet de weg en is een miskenning van de uitgebreide kenniswereld.

PRIMO kiest voor waardegebonden definitie

“Risico = een mogelijke schade aan een waarde”. Dit is PRIMO-definitie op basis van Renn en Klinke (2002). Deze definitie was leidend bij de oprichting van het concept in 2005 te Straatsburg en is uitgewerkt bij haar Europese oprichting als vereniging te Dublin, later statutair bekrachtigd te Brussel. Zie About ‘Public Risk’ (2007) En die definitie wijkt sterk af van die van ISO 31000.

De keuze hierrvoor is gemaakt op basis van de boogschieter, een metafoor voor een bestuurder of manager, die raak wil schieten, die effectief wil zijn in het bereiken van publieke waarden die hij of zij aan zijn of haar kiezer beloofd heeft. Het is de definitie die door de vereniging van Europese gemeentesecretarissen is omarmd, om hun (18.000) colleges van Burgemeester en Wethouders, te ondersteunen in kwaliteit van bestuur in het bereiken van burgers en bedrijven, van de samenleving in dorpen en steden. Het voorliggend ISO-raamwerk leeft in een andere wereld dan die van publieke waarden.

Conclusie

De vage risicodefinitie binnen dit ISO-raamwerk, de naar binnen gerichte organisie-focus ervan, het niet of uiterst gebrekkig adresseren van de krachten in het publiek domein, het matige onderscheid tussen externe trends en ontwikkelingen enerzijds en interne zwakten en sterkten anderzijds en het daaraan gekoppelde begrippenstelsel van kansen en bedreigingen, het diffuse beeld dat risico’s gelijk worden gesteld aan bedreigingen en daarmee een miskenning zijn van het onderscheid van de wereld van vandaag en de wereld van morgen, maken het in de ogen van PRIMO niet geschikt voor publieke organisaties waarin politiek en bestuur op de trom slaan.

Bovendien, en dat is echte de makke van dit raamwerk, het verbindt het niet met concrete instrumenten en technieken om echt aan de slag te gaan. Het vliegt erg hoog, te hoog. PRIMO Res Publica ontraadt het ISO 31000-raamwerk voor publieke organisaties.

Bibliografie

Renn, O., & Klinke, A. ( 2002). A New Approach to Risk Evaluation and Management: Risk-Based, Precaution-Based and Discourse-Based Management. Risk Analysis, Vol. 22, No. 6 (December), 1071-1994.