Het zijn waarnemingen van een betrokkene. Het wil niet vlotten met risicomanagement bij organisaties in het publieke domein. Met regelmaat verschijnen er artikelen, waarin op basis van onderzoek of inventarisatie uiteen wordt gezet dat risicomanagement een formaliteit lijkt te worden, een verplicht nummer, een papieren tijger, een exercitie voor de vorm. Op grond van ervaringen in mijn eigen organisatie en de verhalen die ik oppik bij bijeenkomsten van onder meer de rijksbrede benchmark, herken ik de conclusies van die onderzoeken wel.
Ik waag me niet aan verklaringen, ik ben een waarnemer en een goede luisteraar. En dan worden er toch interessante parallellen zichtbaar in hoe onze rijksdiensten, overheden en zbo’s gekomen zijn waar ze nu staan, en blijken de berichten niet al te uitbundig als het gaat om wat risicomanagement hun organisaties nu heeft gebracht.
Opvallend is de over het algemeen enthousiaste start, meestal naar aanleiding van eisen aan bijvoorbeeld verantwoording en standaarden zoals bijvoorbeeld VBTB (Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording, 1999, red.) in vroeger tijden, Good Governance codes (2003, red.) en een Code Goed Bestuur (2009, red.).
Risicoparagraaf Comptabiliteitsvoorschriften (CV) 1995 uitbreiden tot beheersinstrument
Yolanda Adel en Geert Haisma | 1995
In het besluit CV 1995 is de risicoparagraaf geïntroduceerd. De paragraaf stelt gebruikers beter in staat zich een beeld te vormen van de financiële positie van de gemeenten en de provincies. De risicoparagraaf kan behalve als informatie-instrument een nuttige functie als beheers- en sturingsinstrument vervullen. In samenhang met veranderingen op de verzekeringsmarkt kan daardoor voordeel worden behaald.
In de afgelopen jaren hebben zich diverse ontwikkelingen voorgedaan die de gedachtevorming over de risicoparagraaf hebben gestimuleerd. In dit verband kunnen als belangrijkste ontwikkelingen worden genoemd:
Dit artikel is tot stand gekomen in opdracht van en samenspraak tussen Frank Janse (BNG Bank) en Jack Kruf (PRIMO & UDITE)
Prof. Dr. Bastiaan Zoeteman[1] | 2018
De denktank ‘From Global to Local’[2] te Den Haag op 20 april 2018 is erop gericht de inventiviteit te verbeteren van lokale gemeenschappen in het omgaan met op hogere schaalniveaus spelende onzekerheden met veel impact. Daartoe worden uitkomsten van relevante onderzoeken verbonden met het risicomanagement rond de uitdagingen die deze onzekerheden oproepen voor het regionale en lokale bestuur.
Dergelijke onzekerheden worden niet alleen door rampen en crises opgeroepen maar ook door al dan niet terechte verwachtingen over het handelen van de overheden bij dergelijke situaties en over het te verwachten verloop van gebeurtenissen in de toekomst.
Door het zichtbaar maken van zulke onzekerheden in combinatie met een thema, in dit geval het thema van de energietransitie ter voorkoming van verdergaande klimaatverandering, wordt het mogelijk om gerichte handelingsperspectieven te ontwerpen die uitvoerbaar zijn en het vertrouwen in de overheid ondersteunen.
Sinds de invoering van het Besluit Begroting en Verantwoording 2004 (BBV 2004) is risicomanagement bij gemeenten volop in beweging. De structurele verankering van risicomanagement vraagt echter om blijvende aandacht en omvat meer dan het uitvoeren van een eenmalig ‘kunstje’ of het opstellen van een weerstandsparagraaf.
De vraag is hoeveel inspanning het kost om risicomanagement in goede banen te leiden. Veel kleinere gemeenten vragen zich dan ook af waarom er, gelet op de eenvoudige structuur van de organisatie, een heel systeem moet worden ingericht, terwijl de risico’s in de weerstandsparagraaf zijn benoemd. In dit artikel zal worden beschreven hoe het proces van risicomanagement eruit ziet en waarom het belangrijk is om dit bij elke gemeente toe te passen.
Implementatie hoeft geen belemmering te zijn
Wat de schrijvers laten zien, is dat door het slim inzetten van een aantal instrumenten de totale inspanning, om risico’s beheersbaar te houden, beperkt kan blijven. Vervolgens zal met behulp van een concreet praktijkvoorbeeld worden beschreven op welke wijze risicomanagement binnen de gemeente Westvoorne wordt aangepakt.Elke gemeente moet invulling geven aan het BBV 2004. Zo dient beleid te worden vastgesteld hoe met risico’s en risicomanagement om wordt gegaan. Tevens dient men jaarlijks een weerstandsparagraaf op te stellen in de beleidsbegroting waarin de benodigde weerstandscapaciteit wordt onderbouwd. Door middel van de implementatie van risicomanagement kan blijvend aan deze eisen worden voldaan.
5 essentiële principes voor succesvol besturen in crisistijd
Alinda van Bruggen | juni 2020
Sinds het uitbreken van de Corona-pandemie bevinden we ons in een nieuwe werkelijkheid. Een werkelijkheid die we nog maar beperkt kennen en doorgronden. Maar waarbij één ding wel zeker is: er komt nog meer in beweging dan we nu kunnen voorzien.
Alinda van Bruggen
De fase van de acute crisis is voorbij, gelukkig, maar daarmee wordt het niet in alle opzichten gemakkelijker. Er mag en kan weer meer – maar daarmee wordt het moeilijker de collectieve focus op ‘zorg dragen voor wat er echt toe doet’, die in de eerste periode zoveel veerkracht en saamhorigheid bracht, vast te houden. Nadat de eerste dreiging het hoofd geboden is, zal in de komende tijd steeds meer zichtbaar en voelbaar worden wat daarvan de prijs is. Het leiderschap dat in de acute fase verwelkomd werd, zal in deze fase een andere vorm moeten vinden om de collectieve energie en creativiteit van velen te aan te boren om de nieuwe werkelijkheid in te richten.
Voor bijna iedereen – individuen, bedrijven, zorg, onderwijs en overheidsorganisaties – geldt dat een andere manier van werken en samenwerken nodig is. Daarnaast moeten veel organisaties nadenken over hoe zij de economische impact van de crisis gaan hanteren. In veel gevallen geldt ook dat wat van ons gevraagd wordt anders is dan voorheen, zonder dat we al precies weten hoe dat er uit gaat zien.
Voor wie zijn oor te luisteren legt in uiteenlopende sectoren doemt spoedig het beeld op dat risicomanagement in de praktijk maar beperkt aanslaat. En dat ondanks alle gedane investeringen en de energie die er in de afgelopen jaren in is gestoken. Als risicomanagement inderdaad zoveel goeds brengt (zoals gewoonlijk wordt beweerd), hoe kan het dan dat lijnmanagers niet massaal afkomen op trainingen en congressen? Waarom staan zij niet in de rij om meer te leren over al die prachtige concepten en instrumenten (inclusief de vele indrukwekkende software applicaties)? Is het als managementsysteem zo slecht verkocht of kan het gewoon niet waar maken wat er wordt beloofd? Wellicht is het een combinatie van beide.
Marinus de Pooter
Het is tijd voor iets beters. Wat mij betreft is het einde van conventioneel risicomanagement nabij. Ik doel op de instrumentele benadering vanuit een aparte staffunctie. Het beperkte enthousiasme voor deze gebruikelijk opzet komt volgens mij door meerdere factoren. Ik noem een aantal observaties vanuit de adviespraktijk.
Jan Willem Dijk, Theo Dijkstra, Eric Frank en Jack Kruf | 4 juni 2015
Over een paradox en de zoektocht. Een essay naar aanleiding van een ronde tafel op uitnodiging van de gemeenten Assen, Groningen en Leeuwarden. Een multidisciplinair gezelschap buigt zich over de volgende vraag: ‘Wat zijn belangrijke waarden in het krachtenveld tussen cijfers en controle aan de ene kant en waarden en vertrouwen aan de andere kant?’
Het gezelschap wordt welkom geheten door Jan Willem Dijk, gastheer namens het PRIMO-lid de gemeente Assen. Noord-Nederland wordt in nieuw perspectief geplaatst. Gespreksleider Jack Kruf begint met een voorstelronde zodat eenieder weet wie aan tafel zit, wat zijn of haar achtergrond is en de fascinatie met het thema. Hij benadrukt de veelzijdigheid in vakgebied (techniek, gemeente, waterschap) en functie (raadslid, wethouder, controller, gemeentesecretaris) deze middag en onderstreept het belang daarvan voor een dialoog die ons kan helpen in het vinden van de weg die leidt van cijfers en controle naar waarden en vertrouwen. Download het verslag (inclusief foto’s).
De deelnemers aan de Ronde Tafel. Tweede rij v.l.n.r.: Theo Dijkstra (gemeente Groningen én Assen, alleen deze dag), Lucas-Jan Hooykaas (Wetterskip Fryslân), Theo Berends (gemeente Eemsmond), Kees Swagerman (gemeente Oldambt), Wouter Slob (gemeente Medemblik), Arnold van Kampen (gemeente Rotterdam), Jeltje Hoekstra-Sikkema (gemeente Terschelling), Atze Dijkstra (Samenwerkingsverband Noord-Nederland), Harry Bevers (gemeente Leeuwarden). Eerste rij v.l.n.r. Jack Kruf (PRIMO Europe), Eric Frank (PRIMO Nederland), Huibert van Wijngaarden (RISNET), Ilhan Tekir (gemeente Utrecht), Arie van Eck (gemeente Rijssen-Holten), Jan Willem Dijk (gemeente Assen), Kees Tillema (Universiteit Groningen).
De gespreksleider licht kort toe hoe de vereniging PRIMO is ontstaan. Op 1 april 2005 is in Straatsburg de vereniging opgericht door de Europese Vereniging van Gemeentesecretarissen (UDITE). Op 6 oktober 2006 volgde de oprichting van PRIMO Nederland door de toenmalige Bank Nederlandse Gemeenten (BNG), Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BiZa) en de Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS). Hij gaat kort in op het toenemend belang voor en de behoefte van publieke leiders en managers aan resultaatsturing en het management van risico’s daarbij. Risicomanagement wordt steeds meer gezien als een integraal onderdeel van goed publiek bestuur.
PRIMO is erop gericht kennis te delen over de grenzen van landen, regio’s en gemeenten heen. Er valt veel van elkaar te leren. Welkom bij deze ronde tafel, waar vrijuit gesproken moet worden.
PRIMO Res Publica 