Werken aan publieke waarde

Leren van en voor gemeenten

Van der Torre, L., Douglas, S., & ’t Hart, P. voor VNG | 2018

PRIMO: “In 1995 kwam Mark Moore (1995) met zijn publicatie Creating Public Value. Baanbrekend, omdat het tal van verbindingen legt tussen diverse aspecten van publieke besturing. In 2005, met de oprichting van Public Risk Management Organisation (PRIMO) in Europa, werden de essenties van zijn werk centraal gesteld in de nieuwe vereniging.

Daarbij stelden in 2005 de oprichters, de gemeentesecretarissen in Europa, verenigd in Union des Dirigeants Territoriaux de l’Europe (UDITE), dat de focus werd gericht op de creatie van publieke waarden in de samenleving en de effectiviteit van het lokaal bestuur, dit door in de fase van besluitvorming ex ante expliciet aandacht te besteden aan de hiermee verbonden publieke risico’s, zijn de mogelijke schades aan de publieke waarden.

PRIMO koos ervoor om publiek risico direct te verbinden met de gestelde, gekozoen of nagestreefde publieke waarde door de samenleving en de daarin werkzame organisaties. Het lokaal en regionaal bestuur werd beschouwd als een sturend onderdeel daarin.

Nu, 23 jaar na deze publicatie, heeft ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) het gedachtegoed van Mark Moore omarmt met de publicatie van het boek door Van der Torre et al. (2018). De VNG heeft zich als doel gesteld om dit te verspreiden onder gemeenten door het handen en voeten te geven met een raamwerk met aanpak en instrumenten.

Jack Kruf, president van PRIMO Europe en directeur van PRIMO Nederland: “Het is duidelijk dat PRIMO de focus door de VNG op publieke waarde toejuicht. Dit vraagt om nauwere samenwerking op het gebied van publiek waarde- én risicomanagement!””

Jantine Kriens, algemeen directeur VNG: “Waar doen we het voor? Dat is een essentiële vraag voor gemeenten om zichzelf te stellen. Met de beste bedoelingen worden er allerlei prestatieafspraken gemaakt, bijvoorbeeld over het aantal bedden in de zorg of het aantal re-integratietrajecten bij sociale activering, maar de vraag is of deze afspraken uiteindelijk de aandacht richten op wat daadwerkelijk datgene is wat we willen bereiken. Deze spanning staat ook wel bekend als systeem- versus leefwereld of ‘hitting the target, missing the point’.

Dit ongemak is al door velen onderkend en velen zijn op zoek naar manieren om meer vanuit de bedoeling te werken. Een belangrijke inspirator daarbij is het leerstuk van publieke waardecreatie, ontwikkeld door Mark Moore, professor aan Harvard University. Een paar jaar geleden kwamen wij binnen de VNG in aanraking met zijn gedachtengoed en zagen dat het tot interessante inzichten en gesprekken leidde. Wat me aansprak daarbij is dat het ontsnapt aan de staatkundige en bestuurskundige kaders die de bestaande institutionele verhoudingen als uitgangspunt nemen. In plaats daarvan kijkt het praktisch en pragmatisch vanuit het perspectief van de publieke bestuurder, manager of betrokken burger die geconfronteerd wordt met maatschappelijke opgaven en waardevolle interventies daarop tot stand wil brengen.

Het publieke waardekader stelt drie essentiële vragen bij publiek handelen: wat wil je, wat kun je, en waar krijg je steun voor? Het stelt besturen voor als creatief en ondernemend opereren in deze ‘strategische driehoek’ van willen (visie, ambities), kunnen (middelen, mensen, werkwijzen) en mogen (maatschappelijk en politiek-bestuurlijk draagvlak). Om de kansen die dit perspectief gemeenten biedt te verzilveren hebben de VNG en de Universiteit Utrecht het initiatief genomen om een onderzoekslijn Public Value op te zetten. De ambitie is om dit perspectief breed kenbaar en toepasbaar te maken voor gemeenten.

Doel van dit boek is dus bovenal om gemeenten te inspireren tot leren en meer vanuit de bedoeling te gaan werken en ‘waarde(n)vol bestuur’ tot stand te brengen. Het laat aan de hand van zes case studies op drie terreinen – wonen, werk voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en versterking van de lokale democratie – zien hoe het publieke waardeperspectief kan worden gebruikt als kader voor duiding en evaluatie, en eveneens als praktische leidraad voor handelen. Wij hopen dat het gemeenten inspireert om zelf actief ermee aan de slag te gaan.”

Bibliografie

Moore, M. (1995). Creating Public Value: Strategic management in government. Harvard University Press.

Van der Torre, L., Douglas, S., & ’t Hart, P. (2018). Werken aan publieke waarde: Leren van en voor gemeenten. Vereniging Nederlandse Gemeenten, 70 pp. 

Download boek (als pdf)