Geert Haisma, Robert ’t Hart en Jack Kruf * | april 2007

Den Haag, Parkhotel, 13 april 2007. Dit essay bespreekt de uitkomsten van de ronde tafel georganiseerd om te spreken – vanuit gemeentelijk perspectief – over de uitvoerbaarheid van het nieuwe regeerakkoord Samen Werken, Samen Leven. Immers in dit akkoord wordt ‘de gemeente’ 49 keer genoemd.

Tijdens de ronde tafel is er door een vijftiental gemeentesecretarissen, VNG-directeur Ralph Pans en VGS-voorzitter Piet Buijtels onder leiding van Yourie Albrecht openlijk gediscussieerd. De algemene bevinding van de bijeenkomst is dat, bij de huidige wettelijke en financiële afspraken tussen kabinet en gemeenten, circa een kwart van de voornemens niet en een kwart moeilijk uitvoerbaar is.

Veel risico’s met betrekking tot de uitvoerbaarheid derhalve. Toch is het algemene standpunt dat de richting van het regeerakkoord goed. Er liggen veel nieuwe kansen voor burgers en bedrijven, die goed zijn verwoord en uitgedacht. Echter zonder adequate invulling van randvoorwaarden kan niet worden bereikt wat door het kabinet is voorgenomen.

Randvoorwaarden

Het nieuwe regeerakkoord ligt in lijn met het manifest der gemeenten en biedt veel kansen. Het wordt binnen honderd dagen besproken met tal van maatschappelijke instellingen, teneinde een gezamenlijke agenda te maken die slagvaardig kan worden uitgevoerd.

Tijdens het samenzijn werd duidelijk dat de deelnemers over het algemeen positief oordeelden over het regeerakkoord. In de ogen van de gemeentesecretaris kunnen de gemeenten een belangrijke bijdrage leveren aan realisering van de doelstellingen. Hij/zij heeft vaker met dit bijltje gehakt. Maar er kwam wel een aantal randvoorwaarden naar voren die het daadwerkelijk behalen van de doelstellingen moeten vergroten.

Ralph Pans concludeert eerder op zijn weblog en herhaalt zijn standpunt: “Er liggen veel kansen mits het kabinet kiest voor vertrouwen boven control, bij decentralisatie ook voldoende middelen overdraagt, er echt werk wordt gemaakt van het uitgangspunt maximaal twee overheden per onderwerp. En mits de gemeenten transparant zijn over hun prestaties en erin slagen aantrekkelijk te blijven op de arbeidsmarkt nu de slag om de werknemer op gang komt.”

Vertrouwen

Tijdens de ronde tafel werd door de deelnemers gesteld dat het vertrouwen boven control onder meer kan worden bereikt door het met kracht voortzetten van de lijn van deregulering en decentralisatie, zoals tijdens het vorige Kabinet ingezet. Hierbij is een verruiming van het eigen belastinggebied noodzakelijk, teneinde het probleemoplossend vermogen te vergroten en risico’s het hoofd te kunnen bieden.

Daarnaast dient de lijn van vermindering van interbestuurlijke, verticale verantwoording en verdere versterking van horizontale verantwoording voortgezet te worden.

Los van voldoende middelen door versterking van het gemeentefonds dient met name de speelruimte vergroot te worden, teneinde maatwerk te kunnen leveren. Hierbij dienen onlogische kortingen geschrapt te worden: daar waar vergroting van participatie een kerndoelstelling van het kabinet is, is het niet logisch om op Wet werk en bijstand (WWB)-budgetten te korten.

Een risico wat tijdens het gesprek naar voren kwam is de weer krapper wordende arbeidsmarkt, waardoor de kwaliteit onder druk kan komen te staan. De regering dient in samenwerking met provincies en gemeenten ervoor te zorgen, dat de aantrekkingskracht van het werken voor het openbaar bestuur op jongeren versterkt wordt, teneinde ook in de toekomst goed toegerust personeel te garanderen. Daarnaast zouden de veranderingen gedoseerd en mogelijkheden om het gemeentelijk personeel te laten ontwikkelen vergroot moeten worden.

De deelnemers waren het er over eens dat hoe beter de randvoorwaarden ingevuld worden, hoe beter gemeenten kunnen doen, wat gedaan moet worden, hoe beter de doelstellingen van het kabinet kunnen worden waargemaakt. Gemeenten zitten niet te wachten op getob en gebakkelei over bestuursstructuren en dat ligt geheel in lijn met het regeerakkoord.

Gemeenten willen zich voor 100% richten op inhoud en resultaat en daarmee bijdragen aan realisering van de doelstellingen die parlement en kabinet zich gesteld hebben. Gemeenten willen daarbij werken op basis van een gezamenlijke visie, resultaatgericht, transparant en samen met maatschappelijke en bestuurlijke partners, opdat de burger de overheid waardeert en respecteert.

Suggesties

Tegen die achtergrond werden door de deelnemers een aantal concrete suggesties geformuleerd:

• Denk nog eens goed na over de korting op de Wet werk en bijstand (WWB)-budgetten, die een belangrijk instrument vormen om de participatie te bevorderen.
• Denk nog eens goed na over verruiming van het gemeentelijke belastinggebied en vergroting van de reikwijdte van de bestuurlijke boetes.
• Laat het Centrum voor Werk en inkomen (CWI) zodanig functioneren, dat gemeenten hun verantwoordelijkheid voor 100% kunnen waarmaken en daarbij niet afhankelijk zijn van de kwaliteit van het werk dat het CWI levert.
• Maak een eind aan de versnippering van verantwoordelijkheden en bevoegdheden in de jeugdzorg.
• Zet deregulering en decentralisatie met kracht door; geef gemeenten oneindig veel ruimte om zaken optimaal te organiseren voor de burger en stuur op output.
• Hak een knoop door in de discussie over interbestuurlijk toezicht, vanuit het principe dat slechts twee bestuurslagen betrokken zijn bij uitvoering van en toezicht op beleid.
• Betrek provincies en gemeenten bij de reorganisatie van de rijksdienst, opdat het geheel meer is dan de som der delen en opdat het geheel met elkaar werkt, in plaats van tegen elkaar.
• Bedenk dat de ambities van het regeerakkoord voor een belangrijk deel uitgevoerd moeten worden door gemeenten. Het is de machinekamer.
• Kritische factoren zijn de braindrain en de arbeidsmarkt, en een goede informatie-infrastructuur.
• Om versnippering terug te dringen vraagt dit om een centrale aanpak met nieuwe initiatieven, zoals bijvoorbeeld een landelijk gemeentelijk trainee-programma.

Een wijze raad

Indien deze concrete suggesties door de regering op de juiste wijze ter hand worden genomen, is de kans groter dat het kabinet daadwerkelijk haar doelstellingen gaat behalen en met minder tegenvallers te maken krijgt. Kortom: minister luister naar de machinekamer van Nederland!

---

Dit essay bespreekt de uitkomsten van ronde tafel georganiseerd door Public Risk Management Organisation (PRIMO) in samenwerking met het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR).

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS, oprichter met BNG Bank en Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van de vereniging PRIMO in Nederland) waren op uitnodiging aan tafel.

*In 2007 waren Geert Haisma en Robert ’t Hart directeuren van NAR en Jack Kruf voorzitter van PRIMO Nederland en president van PRIMO Europe. Thans (2 april 2024) is Geert Haisma directeur van Fully in Control, Robert ’t Hart directeur NARIS en Jack Kruf voorzitter Stichting Civitas Naturalis.