Denktank ‘From Global to Local’ 2019

PRIMO Europe | juli 2019

PRIMO organiseert, te Den Haag, op vrijdag 5 april 2019, van 10:00 – 14:00 uur (inclusief lunch), in nauwe samenwerking met BNG Bank en UDITE, de 6e Denktank ‘From Global to Local’. De bevindingen, op basis van de rondgang langs onze leden, liggen in lijn met die uit (inter)nationale rapporten: er is sprake van een combinatie van maatschappelijke transities. Zij voltrekken zich tegelijkertijd en vragen echt om bezinning en herijking van de financiële strategie in het publieke domein.

Genoemd worden de transities sociaal domein, omgevingswet, digitale transformatie (cyber, privacy, kunstmatige intelligentie, big data), energietransitie, circulaire economie en klimaatverandering. Zij geven grote druk op de financiële middelen in perspectief van het behoud van resilience van de samenleving. Een systeemvraagstuk, zo lijkt het.

De recente brief van Seth Klarman aan beleggers ligt op tafel. Klarman is hedge fund manager, CEO en portfolio manager van de Baupost Group. Hij vraagt, eufemistisch geformuleerd, aandacht voor de oplopende schuldenproblematiek bij overheden

Vooral blijkt dat de behoefte aan innovatie van werkbare en concrete financiële instrumenten groot is. Goed financieel bestuur en management bevinden zich wederom aan de basis van onze toekomst, zo lijkt het. Een PRIMO denktank 2019 dus met verdieping op status quo, scenario’s en concrete handvatten. Die bestuurlijke ambitie en financieel realisme verkent. De achteruitkijkspiegel en een blik onder de motorkap zijn belangrijk, maar niet meer voldoende. Democratische verantwoording ex post is essentieel, maar financiële architectuur ex ante, die echt werkt en verbonden kan worden met scenario’s, wordt zeker een kritische succesfactor.

Kader

De denktank neemt onder meer het recent verschenen Global Risks Report 2019 van het World Economic Forum als uitgangspunt. Enkele quotes uit dit rapport:

“Interest is increasing in approaches to economics and finance that draw on moral theory and social psychology to reconcile individual and communitarian goals.”

“Meeting the region’s infrastructure needs is likely to require significant change: concerns that we cited in 2010 about weak political and governance systems continue to hold back flows of investment finance.”

Bestuurders, managers en controllers zijn aan zet om te innoveren op nieuwe allianties, samenwerkingsvormen en contracten met vooral een lange termijn-blik als basis voor de besluitvorming van nu. Korte runs helpen niet in tijden van transitie.

Programma

• Welkom Bert Hummel, manager public finance BNG Bank.
• Global Risks Report 2019 en de context door Jack Kruf.
• Waar staan we in Nederland? Wat zijn eigenlijk de financiële opgaven die voor ons liggen? Wat zijn de majeure publieke risico’s aan of over de horizon? Een gezamenlijke verkenning.
• Inspiratiebijdragen door Johan de Kruijf (status quo Nederland financiën) en Gido ten Dolle (de uitdaging van de Agenda van Delft).
• Wat zijn mogelijke scenario’s voor de nabije toekomst? Wat zijn modellen die kunnen werken? Een gezamenlijke verdieping.
• Inspiratiebijdrage door Caspar Boendermaker (de kennis van een bank).
• Naar een nieuw gemeentelijk businessmodel? Gezamenlijk afrondend en concluderend.

De bijeenkomst richt zich op de actuele financiële situatie – schuldposities, solvabiliteit en reserves – waarin met name gemeenten zich bevinden. Verkend werd wat de behoeften waren van de voorliggende transities, wat de omvang van de benodigde investeringen was, welke vormen van samenwerking er nodig waren en welke krijtlijnen er waren voor de governance van de financiële strategie. Om publieke waarden te realiseren en de publieke risico’s te mitigeren, was het duidelijk: een financiële strategie – die ook nog tot uitvoering kan worden gebracht – is een eerste vereiste. Immers: “Geen geld, geen Zwitsers.” De weerstandsratio van Nederland werd geschat op 0,25 gemiddeld.

Het tweede deel ging over de mogelijke scenario’s voor regionale en lokale overheden om daadwerkelijk tot een gerichte financiële strategie te komen. Een strategie die zich kan uitstrekken over meerdere collegeperioden, die continuïteit biedt om effectief te kunnen zijn op energietransitie, klimaatadaptatie, digitale transformatie en circulaire economie. Een strategie ook die bedrijfsvoering op het gebied van samenwerkingsvormen, partnerships en human resource management opnieuw vormgeeft. PRIMO en BNG Bank gingen in de dialoog uitgebreid in op mogelijke en werkende constructen met ‘derden’ die kunnen bijdragen aan effectieve bekostiging, financiering of investering.

Basis op orde, tijd voor reflectie, werken als één overheid met directe lijnen tussen organisaties, langlopende intenties verankeren in meerjarencontracten, ont-politisering van de lange lijnen met respect voor democratische wisselingen om betrouwbaarheid en voorspelbaarheid naar burgers, bedrijven en instellingen te scheppen en en voor regionale platforms zoals Brainport en de Agenda van Delft, die kunnen dienen als ontmoetingsplaats en kristallisatie van initiatieven lijken de sleutels tot succes.

Financiële strategieën met geborgde lijnen zijn de enige weg om effectief te kunnen zijn, om het versnipperde landschap van pilots, van de veelheid aan spelers, financieringsvormen en projecten te kunnen stroomlijnen. Immers, uiteindelijk kan ook de resilience van de stad in het geding zijn. Een lappendeken aan financieringen levert immers veel kwetsbaarheden op. Resilience van het ecosysteem stad is gebaat bij lange lijnen, integraliteit en heldere eindverantwoordelijkheid: ja is hier zelfs afhankelijk van. Bij de huidige bestuurlijke en ambtelijke discontinuïteit (er zijn zo veel wisselingen) en de versnippering lijkt dit toch lastig te worden. Hoe dus ervoor zorgen dat we integraliteit en afstemming bereiken? Meer regie helpt, zakelijke borging ook. Een ‘afwachtende overheid’ zoals Nederland werd getypeerd (dit in tegenstelling tot noordelijke landen) helpt niet.

In gezamenlijkheid werd gediscussieerd over de rollen die bestuurders, concerncontrollers, managers en adviseurs daarin kunnen en soms ook moeten pakken. De conclusie was dat hierbij vanuit het principe van één overheid moet worden gedacht en gehandeld. De permanente en misschien ook wel dominante vertegenwoordiging van belangen, zoals belegd zijn bij tal van koepelorganisaties, kan belemmerend werken om directe lijnen tussen overheden te scheppen en nieuwe vormen van samenwerking te kunnen en te mogen vinden.

Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen kunnen en moeten veel dichter op en met elkaar opereren om gezamenlijk antwoorden te vinden. En er moet echt meer tijd voor het vak ‘financial engineering’ worden genomen, met respect voor én met raadpleging van de kennis die aanwezig is bij hen die met de voeten in de klei staan of hebben gestaan. Het benutten van deze kennis raakt aan de principes van een High Reliability Organisation. Luister dus naar de mensen die er verstand van hebben.

De concerncontroller als ‘engineer van governance’, de gemeentesecretaris als ‘verbinder met het maatschappelijk veld’, de bestuurder die beseft dat alleen collegiaal bestuur de weg tot succes is, een burgemeester die over de grenzen van zijn portefeuille van ‘veiligheid en openbare orde’ mag en kan meedenken over de samenhang der dingen; het zijn factoren die randvoorwaardelijk zijn voor en bijdragen aan een succesvolle financiële strategie. Daaraan toegevoegd een bredere rol van ministeries: niet alleen de kaart van toezicht is belangrijk of zaligmakend, ook de rol van adviseur naar en partner van lagere overheden dient de zaak. Er is immers maar één overheid. Toezicht schept ook afstand, gevoeld en feitelijk.

De staat van de financiën, zoals eerder aangegeven, heeft eigenlijk alle deelnemers flink bezig gehouden. Er is verdiept, er is aangevuld. Graag verwijzen wij u naar de impressies en conclusies, samengebracht in onderstaande artikelen: 

Is er genoeg financiële kracht om transities het hoofd te bieden? Een essay van Johan de Kruijf en Jack Kruf

Haarscheuren in financiële verhoudingen. Een essay van Caspar Boendermaker en Jack Kruf

De overtuiging was er dat alle kennis in Nederland aanwezig is om de verbindingen te kunnen leggen, die nodig zijn om de succesvolle strategie per transitie te kunnen vinden én te borgen. Het vak financial engineering is daarbij cruciaal om het komende decennium effectief te zijn. Dit vak komt daarmee in het hart van publieke sturing. Er is geen andere weg. Geld bepaalt uiteindelijk de kwaliteit van het publieke domein, onze samenleving, onze welvaart, het persoonlijke welbevinden. Nationale regie wordt nodig geacht, net als gerichte kennisuitwisseling. Anders versnipperen wij en worden te veel wielen telkens opnieuw uitgevonden.

Met de inbreng van de rijke ervaringen en inzichten van BNG Bank zijn wij geïnspireerd geraakt door het beschikbare palet aan mogelijkheden die volksvertegenwoordigingen, besturen en managementteams ter beschikking staan om de nodige besturing in te richten. Wij, Nederlanders, blijken een inventief, maar wel een polderend volkje. De kwaliteit van financial engineering met lange lijnen kan ons maken of breken, zoveel is ook duidelijk. Handelen vanuit de gedachte dat er één overheid is en dat wij van daaruit werken zal helpen, zeer zelfs. Nee, het is een grondgedachte.

Deelnemers

• Caspar Boendermaker, specialist Business Development & Duurzaamheid BNG Bank & Senior Advisor at Nederlandse Investerings Agentschap (NIA)
• Jan-Willem Dijk, concerncontroller gemeente Assen
• Gido ten Dolle, directeur Ruimte en Economie gemeente Delft
• Teun Eikelboom, hoofd financiële regelgeving en toezicht bij Ministerie van BZK
• Bert Hummel, manager public finance BNG Bank
• Henriëtte de Jong, concerncontroller gemeente Groningen
• Johan de Kruijf, associate professor bestuurskunde, Radboud Universiteit
• Jack Kruf, directeur PRIMO Nederland, president PRIMO Europe (dagvoorzitter)
• Hans Krul, gemeentesecretaris Delft
• Hans van Lent, concerncontroller gemeente Ede
• Tom Schulpen, Directeur Europese Programma’s provincie Noord-Brabant
• Ad Verbakel, concerncontroller en loco-gemeentesecretaris Eindhoven
• Jaap Zwaan, gemeentesecretaris Medemblik

---

 Denktank

De bijeenkomst is op uitnodiging en exclusief voor PRIMO-leden. De Denktank is een internationaal initiatief gericht op het bevorderen van bewustzijn inzake significante publieke risico’s, het leggen van relevante verbindingen tussen organisaties en het bijdragen aan concreet handelingsperspectief op met name lokaal en regionaal niveau.

Voorts beoogt de denktank de kennis van en de ervaring met strategisch risicomanagement als integraal onderdeel van goed openbaar bestuur te vergroten, het management van publieke waarden –  en de onderliggende fundamentele waarden zoals deze ook in de Nederlandse Grondwet zijn vastgelegd – te bevorderen en publieke risico’s te mitigeren.