Begeleidend schrijven 14 april 2025, ter achtergrond bij het raadsvoorstel

Gemeente Rotterdam | april 2025

“De technologische ontwikkelingen op het gebied van algoritmen en AI (kunstmatige intelligentie) gaan snel. Om de dienstverlening naar de Rotterdammer te borgen en te verbeteren, maakt de gemeente gebruik van algoritmetoepassingen. De gemeente erkent dat dit risico’s met zich meebrengt. Daarom wordt gewerkt aan de hand van een algoritmegovernance. Deze governance is in 2022 vastgesteld.

Op 13 mei 2024 schrijft de Rekenkamer in het vervolgonderzoek naar algoritmes over de rol van het bestuur: “We hebben het de titel ‘Kleur bekennen’ gegeven, om duidelijk te maken dat ondanks alle verbeteringen die de rekenkamer heeft vastgesteld, er ook nog het nodige moet gebeuren om tot een verantwoorde ontwikkeling en inzet van algoritmes te komen. Het belangrijkste is het besef dat ethische risico’s om politieke afwegingen vragen. Als de politiek de kaders niet stelt, dan moeten ambtenaren afwegen wat goed of fout, eerlijk of oneerlijk, gewenst of ongewenst, acceptabel of een brug te ver is. Dat is niet goed en vormt een (onnodig) risico, zoals de afgelopen jaren is gebleken bij verschillende overheidsorganisaties.”

… In deze bijlage bij het raadsvoorstel leest u een toelichting op het ontwikkelproces met daarin de afwegingsgronden, het voorstel en de praktische toepassing van het Rotterdams politiek-bestuurlijk waardenkader algoritmes…

Om tot het raadvoorstel te komen, is een zorgvuldig proces doorlopen: onderzoek en selectie van uitgangspunten, toetsing bij het college, toelichting, aanvulling van de raadscommissie BOFV en verwerking tot voorliggend raadsvoorstel. Rotterdam is niet de eerste gemeente met een waardenkader voor digitale toepassingen zoals algoritmen. Verschillende gemeenten hanteren eigen waarden, gebaseerd op de lokale waardenafweging. Zo heeft Amsterdam de TADA-waarden en werkt Utrecht aan de hand van Uthiek.

TADA-waarden (Amsterdam):

• Legitiem en gecontroleerd.
• Open en transparant.
• Van en voor iedereen.
• Inclusief.
• Zeggenschap.
• Menselijke maat.

Uthiek (Utrecht):

• Privacy.
• Autonomie.
• Gezondheid.
• Veiligheid.
• Rechtvaardigheid.
• Controle op technologie.
• Machtsverhoudingen.
• Menselijke waardigheid.

Rotterdam volgt het Rijk op het gebied van digitale ontwikkelingen . Het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht heeft op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) de Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur (CODIO) ontwikkeld.

De code is opgesteld naar voorbeeld van kaderstelling in Australië, Canada, Denemarken, Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk. De voornaamste internationale alternatieven zijn daarmee meegenomen. Andere gemeenten die met CODIO werken zijn o.a. Gemeente Den Haag (voor de Spiegelstad), Delft (digitale dienstverlening), Amersfoort en Enschede. BZK is mede met de input van gemeente Rotterdam bezig met de strategische doorontwikkeling van de code.

Deze code richt zich op drie fundamenten van goed digitaal bestuur: democratie, rechtsstaat en bestuurskracht. Het is daarmee in de basis robuust en toekomstbestendig. De drie fundamenten zijn uitgewerkt in zes principes waaraan vervolgens dertig waarden zijn ontleend (bijlage CODIO). Deze dertig waarden en de invulling daarvan ontwikkelen zich met de tijd. Dit voorkomt dat de code met alle technologische vernieuwingen snel achterhaald wordt…

… Alle 30 waarden zijn van belang en dienen te worden betrokken bij digitale ontwikkelingen, zoals in dit geval algoritmes. Gezien de reikwijdte van Rotterdamse praktijken (algoritmetoepassingen en toepassingsgebieden) moet ook breed naar de waarden worden gekeken. Om de uitvoering beheersbaar te houden is het noodzakelijk het aantal onderschreven waarden beperkt te houden. In dit raadsvoorstel vindt u daarom een selectie van de waarden als accentuering binnen het Rotterdamse politiek-bestuurlijk waardenkader. De niet-geselecteerde waarden krijgen minder nadrukkelijk aandacht, maar blijven beschikbaar voor toekomstige overwegingen…

Naar aanleiding van de input gegeven tijdens de technische sessie, zijn wij tot het volgende kader gekomen. De geselecteerde waarden vormen een uitgebalanceerd geheel, met aandacht voor de impact, zorgvuldige inzet en de kansen. Daarom het voorstel om dit als geheel vast te stellen en in periodiek te herzien.”

• Menselijke autonomie en waardigheid.
• Vrijheid van meningsuiting.
• Non-discriminatie.
• Privacy.
• Duurzaamheid.
• Integriteit
• Risicobewustzijn en toezicht (governance).
• Doelmatigheid en uitvoeringskracht (governance).

Download toelichting gemeente Rotterdam

Download Handleiding CODIO Instrument

Naar Code Goed Openbaar Bestuur