Prof. dr.ir. T. Goemans en ir. drs. H.N.J. Smits | 1984
“Grote projecten als de Oosterscheldewerken kunnen onveranderlijk op veel belangstelling rekenen. De stormvloedkering in aanbouw oogst alom bewondering en is een van de grootste toeristisch trekpleisters. De kosten van het gehele project maken eveneens veel indruk. In de pers en de politiek wordt gesproken van een uit de hand gelopen situatie en een bodemloze put.
In dit artikel worden met betrekking tot de kostenontwikkeling van de Oosterscheldewerken een aantal aspecten nog eens op een rij gezet. Hoewel in absolute termen groot, blijkt de kostenoverschrijding in procenten (red. 15% exclusief inflatie*) van de totale kosten wel mee te vallen. Vervolgens wordt een beschouwing gegeven over de kostenbeheersingstechnieken bij mega-projecten. Een aantal aanbevelingen voor een goede kostenbeheersing van dergelijke projecten sluit het artikel af.
Conclusies
Mega-projecten eisen vanwege de omvang en complexiteiten
andere managementstructuur dan normale projecten. Met name heeft dit betrekking op:
-
- Een relatief platte projectorganisatie, waarin voortdurend veranderingen zullen moeten worden aangebracht.
- Een gedurende de gehele projectduur adequate bemanning, met speciale aandacht van de deelnemende organisaties voor beschikbaarstelling en inpassing na afloop.
- Een adequate afstemming van verschillende besliscircuits binnen de overheid ten aanzien van de uitgavent van het werk zelf, de personeelskosten en de materiële uitgaven.
Mega-projecten genereren maatschappelijke conflicten, zodat speciale eisen worden gesteld aan de publieke verantwoording over met nam de besteding der gelden. Dit levert een spanningsveld op tussen enerzijds de projectorganisatie, die primair kijkt naar de relatieve kostenoverschrijding, en anderzijds de lijnorganisatie c.q. de politiek, die primair kijkt naar de absolute kostenoverschrijding.
Alvorens een definitieve investeringsbeslissing te nemen over mega-projecten is een weloverwogen en uitgebreide voorstudie noodzakelijk. Gedacht moet hierbij worden aan een voorinvestering van 5% van het bouwbudget. Het resultaat van deze studie dient te worden getoetst door een onafhankelijke externe instantie, waarbij met name de omgang met onzekerheden on derwerp van toetsing moet zijn.
Randvoorwaarden in tijd, geld en kwaliteit bevorderen een goede kostenbeheersing van mega-projecten. In alle fasen van een project dient echter een evenwichtige afweging tussen deze drie aspecten plaats te vinden. Voorkomen moet worden dat het aspect geld in de uitvoeringsfase van een mega-project een dermate zwaar accent krijgt dat aan de kwaliteit van de constructie onverantwoorde concessies worden gedaan.
Het systematisch en frequent gebruik van externe toetsing door middel van panels van deskundigen en auditcommssies (zoals de Cie. Le Blanc) bevordert de kostenbeheersing van megaprojecten. Zodoende wordt enerzijds het projectmanagement ondersteund en anderzijds het vertrouwen bij het hoogste lijnmanagement in de (succesvolle) uitvoering van het project bevorderd. Rapporten van management audits van publieke mega-projecten moeten in principe openbaar zijn.
Bij de start van mega-projecten dienen afspraken te worden gemaakt over de berekeningsmethodiek van de prijsstijgingen en -compensaties. Bij de definitieve investeringsbeslissing dient een prognose te worden gemaakt van de prijsstijging, teneinde in de meerjarenafspraken gelden te kunnen reserveren.”
Download essay.
Bibliografie
Goemans, T, en Smits, H. (1984) ‘Kostenbeheersing van een mega-project:de Oosterscheldewerken’, Economisch Statistische Berichten, 1984, pp. 988-996
*”De Oosterscheldewerken zullen eind 1986 ƒ 8 mrd. kosten, hetgeen een overschrijding van de raming (exclusief inflatie) van 15% betekent.” (Goemans et al. (1984), p. 991)
PRIMO Res Publica 