Jack Kruf en Hans Redert | september 2019

Op basis van een serie interviews met bestuurders en managers in het publieke domein, hebben wij de volgende ‘eenvoudige’ formule ontwikkeld om ex ante de kans op Resultaat van besturing te kunnen bepalen. De formule is ontwikkeld binnen het publieke domein van de gemeente, vanuit de unieke positie die wij mochten hebben als gemeentesecretaris. De formule:

SK x OK x IV = R

Er is bij toepassing ervan, bij de start, te allen tijde een voorliggende kwestie nodig die concreet op tafel ligt en die opgelost dient te worden. Immers, anders valt er niets te besturen. De formule komt dáár tot zijn recht, omdat er dan de meeste winst te behalen valt in de kwaliteit van de besturing of het management. De koppen in het dagelijkse nieuws, de verkiezingsprogramma’s en collegeakkoorden maken duidelijk dat het arsenaal van kwesties rijkelijk aanwezig is. Genoeg keuze dus.

Er zijn in de formule, die met uiterste zorg is ontwikkeld, drie determinanten die zich in de vorm van een vermenigvuldiging voordoen en die bepalend zijn voor het uiteindelijke resultaat.

1. SK: Stimulerende Kaders. Essentieel, om het gehele publieke speelveld van organisaties en burgers uit te leggen wat de weg of opgave is die voorligt. Dit inzicht blijkt cruciaal om gericht en gecoördineerd te kunnen en willen acteren. Dit geldt uiteraard ook voor de acterende publieke organisaties (gemeente, provincie, waterschap en verbonden partijen) zelve. Leiderschap daarbij is waardegedreven, stimulerend, prikkelend en hoedend.
2. OK: Organisatiekracht. Wat of waartoe besloten wordt kan alleen worden uitgevoerd of bereikt als deze kracht in politiek, bestuur en management aanwezig is. Het blijkt daarbij te gaan om een uitgebalanceerde set waarbij kennis, vaardigheden, stijlen en karakters bij elkaar komen en zijn afgestemd.
3. IV: Investerend Vermogen ligt aan de basis. Dat lijkt voor zichzelf te spreken, maar de doorrekening van wat echt nodig is aan geld, tijd en capaciteit vraagt om gedegen kennis van zaken en uiterste zorgvuldigheid in het toepassen van de juiste juridische en financiële instrumenten.
4. R: Resultaat is de uitkomst van het geheel aan inspanningen dat erop gericht is om de kwestie op te lossen of ten minste acceptabel te kunnen veranderen.

De berekening

Het bijzondere aan de formule is dat het resultaat van een poging om een kwestie aan te pakken relatief snel kan worden ingeschat. Door middel van een gericht en open gesprek met belanghebbenden kan elke politicus, directeur, manager of medewerker de berekening maken. Men kan ‘over de duim’ en op de ‘achterkant van de sigarendoos’ met enkele korte slagen een ‘op de klompen aanvoelen’-inschatting maken of het gewenste resultaat erin zit.

De door ons geïnterviewden wezen erop dat uit de opbouw van deze formule blijkt dat als één van de determinanten nul is, het eindresultaat ook nul is. Met andere woorden: alle determinanten moeten tegelijkertijd ‘aan’ staan.

De Toepassing

In de evaluatie van de toepassing van de formule concluderen wij dat deze tot een ex ante, adequate en vooral snelle en goedkope diagnose kan leiden, die openheid en dialoog stimuleert. De formule kan zelfstandig of als onderdeel worden toegepast in processen inzake strategie en beleid, bij designdenken, toepassing van het concept van high reliability organisation, het voorzorgbeginsel, premortem, performance-management, kwaliteitsdenken, risicomanagement en scenario-analyse.

De formule wordt bij toepassing evenwel ook ervaren als lastig, ongemakkelijk, confronterend, negatief, pessimistisch, onrealistisch of zelfs ongewenst, als de ex ante vermenigvuldiging niet tot het gedroomde resultaat leidt, omdat het direct aan het licht brengt waar het project, de strategie, het beleid of de inspanning belemmerd of geblokkeerd zou kunnen worden.

De formule werkt bij toepassing immers als een spiegel. Het effect kan zijn dat de ‘planken voor de kop’ of de ‘groeven in de langspeelplaat’ niet weg te halen zijn, respectievelijk zich kunnen verdiepen; het kan de machtsstructuur aan het licht brengen en zelfs leiderschap onverwachts ter discussie stellen. ‘Ontkenning’ van het voor de hand liggende is daarbij een verschijnsel dat maar al te vaak voorkomt, zo blijkt uit de toepassing.

Het gebruik van de formule is nuttig voor authentiek leiderschap met een open geest. Het stimuleert discussie, dialoog en co-creatie, die alle nodig zijn voor succes.

Publieke waarden!

De formule wordt nog te vaak ex post toegepast, in evalaties, rekenkameronderzoeken of parlementaire enquêtes. De winst zit ‘m in het ex ante toepassen. Eenvoudig en vooral goedkoop. Maar vooral helpt het om publieke waarden te realiseren, versterkt de effectiviteit en voorkomt mogelijke schade’s aan deze waarden in de toekomst, ook wel aangeduid als publieke risico’s.