Jack Kruf | december 2022

Meerlagig bestuur vormt een essentieel onderdeel van het navigeren door de publieke sector. Net als in de natuur zijn er invloeden die op en neer gaan tussen de lagen van het ecosysteem. Als stadsmanager en gemeentesecretaris heb ik bijvoorbeeld het komen en gaan ervaren van nationale beleidsplannen, regels en wetgeving naar beneden toe, en financiële en politieke invloeden naar boven toe, evenals de samenwerking tussen verschillende bestuurslagen bij complexe projecten of programma’s. Maar wat is meerlagig bestuur precies? Waar komt de term vandaan? Hoe wordt deze gebruikt? Een korte studie.

Het is een benadering in de politicologie en de theorie van het openbaar bestuur die voortkomt uit studies over Europese integratie. Volgens Piattoni (2001) ontwikkelden politicologen Liesbet Hooghe en Gary Marks het concept van multi-level governance in het begin van de jaren negentig.

Het is uitgegroeid tot een van de cruciale processen voor goed openbaar bestuur in de internationale context. In feite was het dat altijd al, maar werd het nooit als zodanig gedefinieerd of beschouwd. De verbinding tussen alle bestuursniveaus in elk ecosysteem is essentieel voor de effectieve en efficiënte werking ervan.

De gelaagdheid van bestuur lijkt in het algemeen de principes van de ecologische piramide in natuurlijke ecosystemen te volgen, zodat er enige logica uit kan worden afgeleid. Er moet echter worden opgemerkt dat er vanuit het perspectief van stadsbeheer een breed scala aan meningen, gevoelens, standpunten en gedachten bestaat. Het bestaat wel, maar wordt over het algemeen niet aanvaard als de beste weg voorwaarts. Wat is meerlagig bestuur?

Multi-level (of multilevel) governance is een term die wordt gebruikt om te beschrijven hoe macht verticaal is verdeeld over vele bestuursniveaus en horizontaal over meerdere quasi-overheids- en niet-gouvernementele organisaties en actoren. – Cairney et al. (2019)

Deze situatie ontstaat omdat veel landen meerdere bestuursniveaus hebben, waaronder lokaal, regionaal, staats-, nationaal of federaal, en vele andere organisaties die belang hebben bij beleidsbeslissingen en -resultaten. Internationaal bestuur functioneert eveneens op basis van de principes van meerlagig bestuur. – Wikipedia

In 1996 redigeerde Hooghe een uitgebreid onderzoek naar het cohesiebeleid in de Europese Unie. De centrale vraag was hoe beleidsmakers een uniform Europees beleid konden ontwikkelen en tegelijkertijd rekening konden houden met de verschillen in praktijken, instellingen en actoren tussen de lidstaten.

Later, in 2001, legden Hooghe et al. (2001) uit waarom multilevel governance is ontstaan en hoe dit conflicten in nationale en Europese politieke arena’s vormgeeft, en gingen ze in op het dubbele proces van centralisatie en decentralisatie. Tegelijkertijd is de bevoegdheid op veel beleidsterreinen verschoven naar het supranationale niveau van de Europese Unie, waardoor nationale regeringen subnationale regio’s binnen landen meer zeggenschap hebben gegeven over het leven van hun burgers.

Liesbet Hooghe en Gary Marks, die voorop lopen onder de wetenschappers die dit dubbele proces als meerlagig bestuur karakteriseren, stellen dat de opkomst ervan in de tweede helft van de twintigste eeuw een keerpunt was in de politieke ontwikkeling van Europa. Volgens de auteurs geeft het uitdrukking aan het idee dat er in de opkomende mondiale politieke economie veel op elkaar inwerkende gezagsstructuren aan het werk zijn:

“… belicht de nauwe verwevenheid tussen het binnenlandse en het internationale gezagsniveau”.

Bibliografie

Cairney, P., Heikkila, T., and Wood, M. (2019). Making Policy in a Complex World (1 ed.). Cambridge: Cambridge University Press.

Hooghe, L. (ed.) (1996). Cohesion Policy and European Integration: Building Multi-level Governance. Wotton-under-Edge: Clarendon Press Oxford.

Hooghe, L., and Marks, G. (2001). Multi-Level Governance and European Integration. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers.

Piattoni, S. (2009). Multi-level Governance: a Historical and Conceptual Analysis. European Integration. 31. 2: 163–180.

Wikipedia (2020). Multi-level governance, consulted in September 2020 https://en.wikipedia.org/wiki/Multi-level_governance.