Josje den Ridder, Leonard van ’t Hul en Joris Broere | april 2024, SCP
Dit is het 59e bericht van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB), waarin het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) sinds 2008 de Nederlandse publieke opinie volgt en duidt.
In dit bericht worden met name de houding van burgers over de politiek na de meest recente Tweede Kamerverkiezing bekeken en de stemming in Nederland gepeild.
Samengevat komen de volgende punten naar voren [quote]:
- Verwachtingen van een nieuw kabinet: los problemen op, eerst immigratie en inkomen. In december 2023 verlangen burgers van een nieuw kabinet dat het rust brengt en langlopende problemen (eindelijk) oplost. Mensen noemen immigratie en inkomen het vaakst als inhoudelijke prioriteiten, gevolgd door de woningmarkt, klimaat en gezondheidszorg. Het thema immigratie staat in december hoger op de publieke agenda dan in augustus.
- In aanloop naar verkiezingen steeg het vertrouwen in de politiek, maar onvrede overheerst. In het voorjaar van 2023 gaf 42% een 6 of hoger voor vertrouwen in de regering, in de (na)zomer van 2023 was dat 47%. Ook ander onderzoek laat zien dat het politiek vertrouwen rond de verkiezingen iets is gestegen, onder meer onder PVV-kiezers. De zorgen over het probleemoplossend vermogen van de politiek en de intenties van politici blijven echter overheersen. In vergelijking met de zomer zijn er na de verkiezingen meer zorgen over de onderlinge samenwerking tussen partijen, de formatie en de verkiezingsuitslag. Sommige mensen zijn bang dat de PVV als winnaar van de verkiezingen niet mee zal doen aan een nieuw kabinet; anderen maken zich zorgen over de opkomst van in hun ogen niet-democratische partijen.
- Achter de simplificatie: een 8 is het streefcijfer en verschillen in evaluaties. Om die vragen te beantwoorden, kijken we eerst wat er schuilgaat achter de gemiddelde tevredenheid met het eigen leven en onvrede over het land als geheel. We zien dat mensen die het eigen leven of het land een 6 geven, dat cijfer vooral motiveren door te vertellen wat er niet goed gaat. Een 6 blijkt geen teken van tevredenheid. Voor de meeste mensen is een 8 het streefcijfer. Daarnaast zien we dat niet iedereen in gelijke mate vindt dat het goed gaat in het eigen leven. Ook de mate waarin mensen bezorgd zijn over het land als geheel verschilt. Daarnaast zijn mensen negatiever over de politiek dan over de Nederlandse samenleving.
- De evaluatiekloof: oordelen over het eigen leven en het land gaan over verschillende dingen. De verklaring voor het verschil in oordelen over het eigen leven en het land als geheel wordt in de literatuur gezocht in de neiging om positief te zijn over het eigen leven en negatief over het collectief. Dat laatste zou komen omdat mensen hun oordelen over het land als geheel vooral baseren op wat ze in de media zien, en daarin ligt de nadruk op negatief nieuws. In kwalitatief onderzoek zien we ondersteuning voor dit idee. We zien dat er een sterke sociale norm is om positief te praten over het eigen leven. In het praten over het land bestaat er een andere norm. Daar wordt positief zijn eerder opgevat als een teken dat iemand de echte problemen niet ziet of niet wil zien. Mensen geven zelf aan dat hun zorgen over het land als geheel vaak gaan over anderen of over de toekomst.
- Oordelen over het eigen leven en de samenleving hangen met elkaar samen. Het niveauverschil in oordelen over het eigen leven en het land als geheel betekent niet dat ze niets met elkaar te maken hebben. Mensen geven zelf aan dat ze hun oordelen over de politiek en de richting van het land mede baseren op eigen ervaringen. Als mensen over het land als geheel praten, blijken eigen ervaringen en wat ze in de media zien soms door elkaar heen te lopen. Oordelen over het land als geheel kunnen ook verband houden met gevoelens van machteloosheid of onrechtvaardigheid die mensen in het eigen leven ervaren.
- Zet zorgen over het land niet te snel weg als geklaag. Dat mensen tevredener zijn over het eigen leven dan over het land als geheel, is dus het gevolg van psychologische mechanismen, sociale normen en de manier waarop mensen zich (via de media) een oordeel vormen over zichzelf en het collectief. De vraag is of de onvrede over het land niet vooral geklaag van verder gelukkige mensen is. Hoewel respondenten in enquêtes en focusgroepen ook zelf over die klaagcultuur beginnen, vinden de meesten dat verwijt niet terecht. Ook in een welvarend land als Nederland zijn er reële zorgen, zo stellen mensen: over de toekomst, over anderen, en voor sommigen ook over het eigen leven. [unquote]
Download het bericht.
PRIMO Res Publica 